Co-creatie & meerstemmigheid

THEMA-2De kunstkritiek denkt van nature in eenrichtingsverkeer, vanuit een monologische benadering. Kan de nieuwe kunstkritiek zijn inhoud verrijken door, voorafgaand aan zijn beschouwing, in dialoog te gaan met expertise buiten zichzelf – gaande van kunstgebruikers en kunstenaars tot experts uit andere domeinen? En hoe dan? Via sociale platforms, nagesprekken, community criticism? Hoe bewaak je het verschil met kunsteducatie? Hoe geef je vorm aan een gesprek over kunst met verschillende partijen, zodat er diepgang ontstaat? Welke vorm kan zo’n gecoproduceerde, meerstemmige publicatie aannemen? Welke rol krijgt de criticus? Over welke nieuwe tools moet hij daarvoor beschikken?

GERELATEERD
vr. 14 maart 2014, 13.00-18.00u | Vlaams-Nederlands Huis deBuren, Leopoldstraat 6, Brussel

In deze workshop is gediscussieerd over vier op co-creatie gebaseerde audiovisuele kritieken. De experts:
Tijl Bossuyt, artistiek en zakelijk leider van De Veerman, waar kunst-educatieve projecten ontwikkeld, uitgevoerd en verspreid worden. Filip Vande Velde, publieksbemiddelaar Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (SMAK), Gent. Moderator: Sonja van der Valk (LAK).

DE KRITIEKEN

1. Kontro:verso: Angst (1)

Een gefilmde dialoog tussen critica Evelyne Coussens (De Morgen) en regisseur Stijn Devillé over de voorstelling Angst van Braakland/ZheBilding en De Queeste. PRODUCTIE: rekto:verso i.s.m. De Zendelingen

2. Kontro:verso: Angst (2)

Een dialoog over dezelfde voorstelling tussen criticus Wouter Hillaert (De Morgen, rekto:verso) en politica Caroline Gennez, Socialistische Partij Anders. PRODUCTIE: rekto:verso i.s.m. De Zendelingen

3. De Biechtstoel: Rumble in da jungle

Een aflevering van De Biechtstoel, een uitvinding van De Zendelingen. Theaterbezoekers biechten hun ervaringen en visies op aan een criticus. PRODUCTIE: De Zendelingen

4. Kunstbeeld: Met veertien ogen door het Van Abbemuseum



Zes bezoekers en critica Sophia Zürcher bespreken de tentoonstelling ‘Er was eens… de collectie nu’ in het Van Abbemuseum (volledige reportage op de speciale webpagina). PRODUCTIE: Kunstbeeld, Kunstkijken en Domein voor Kunstkritiek

DE CONTEXT

De twee filmpjes van rekto:verso1·2 kwamen voort uit de gedachte dat een toeschouwer een relatie met een voorstelling opbouwt via het inhoudelijke verhaal dat de theatermaker vertelt. In de dialoog tussen kunstenaar en criticus lag daarom de nadruk op de relatie tussen de thematiek van de voorstelling – de collectieve angst voor het andere en afkeer van de politiek – en de Vlaamse actualiteit. Daarom werd ook het gesprek met een politiek ‘expert’ gevoerd.

Met De Biechtstoel3 willen De Zendelingen het publiek een eigen rol en stem geven. Deze échte biechtstoel, door De Zendelingen op de locatie van de voorstelling neergezet, biedt een veilige, anonieme omgeving waar de toeschouwer zijn gesprekspartner (criticus of kunstenaar) niet ziet.

Het audioproject ‘Met veertien ogen door het Van Abbemuseum’4 voor de Kunstbeeld-website is opgezet om te onderzoeken hoe de stem van de criticus en de stemmen van de bezoekers van een expositie, samen kunnen gaan in een kritisch en reflectief verhaal. Om de bijdrage van de bezoekers te verdiepen en te verhelderen, maakte Adelijn van Huis (Kunstkijken) gebruik van haar expertise in educatie. Zij ontwikkelde een methode om de kunstliefhebber ruimte te geven zijn/haar ervaringen van kunst onder woorden te brengen. Voor dit experiment kozen zij en Kunstbeeld-redacteur Sophia Zürcher ervoor om bij de opnames de inbreng van Sophia en die van de bezoekers te scheiden. Pas in de montage werden die samengevoegd. De bezoekers en Sophia bezochten (op een ander tijdstip) vijf zalen van de expositie. In het voorbeeld zijn opnames uit één zaal te horen.

DE DISCUSSIE

De discussie over de filmpjes van rekto:verso1·2 en De Zendelingen3 verliep langs de vragen:

    • Als je een dialoog over een voorstelling alleen baseert op de inhoud, doe je dan geen onrecht aan de voorstelling als artistiek product? Wil die bezoeker/lezer ook juist niet weten welke keuze de kunstenaar heeft gemaakt, waarom en hoe hij met bepaalde tekst / spelers / vormgeving / muziek heeft gewerkt?
    • Wie is de auteur van die filmpjes: de criticus die de dialoog voert? Of is het de filmer die er beeld en kader aan geeft? Wat opviel: in De Biechtstoel van De Zendelingen is een creatieve bevlogenheid te voelen die de twee andere filmpjes missen. Wat bleek? In de laatste filmpjes werden De Zendelingen aangestuurd door rekto:verso.

In de discussie over ‘Met veertien ogen door het Van Abbemuseum’4 kwam het volgende naar voren:

    • De wijze waarop de vragen, het niet-weten, de twijfel, en de weerstand van bezoekers voelbaar werd gemaakt in de audio is uitzonderlijk.
    • De combinatie tussen tekst, audio en beeld is rijker te maken.
    • De criticus kan ook andere rollen aannemen: curator van de ervaringen van de bezoeker of de schrijver/maker die die reacties samenvat.
    • Toch zou ook hier een artistieke benadering van de kunst, aandacht voor het proces van de kunstenaar en zijn materiaal, meerwaarde kunnen bieden.
    • Plus een vraag: levert het kijken naar één kunstwerk niet interessanter materiaal op?

CONCLUSIES

‘De kunstcriticus  zal op stijl (dans) les moeten.’
Filip Vande Velde, publieksbemiddelaar SMAK

Het co-creëren van een kunstkritiek werkt verrijkend. De regisseur, de politica, de inwoners van Eindhoven en de museumbezoekers van boven de rivieren voegen een dimensie toe aan de visie van de criticus. De verschillende stemmen doen recht aan de gelaagdheid van voorstelling, expositie of gepresenteerde kunstwerken. Wij, in de rol van ‘lezer’ voelen ons de dialogen en bezoekersverhalen ingezogen.

De instrumenten die we ter beschikking hebben voldoen nog niet. Stijlonderzoek is nodig, door filmers en audioproducent. Ook de critici moeten hun eigen optreden onder de loep leggen: woordgebruik, interviewtechnieken, préséance.

De kunstkritiek heeft iets te winnen als ze te rade gaat bij de domeinen van kunsteducatie en film.

Er moet een balans gevonden worden tussen artistieke en inhoudelijke reflectie.

De valkuil van dit type kunstkritiek is het onderscheid tussen de toeschouwer/kijker, wat deze ziet, en een reflectie die gestuurd wordt door de criticus. Juist de wisselwerking tussen beide partijen zou de basis van het werkproces moeten zijn. Uiteindelijk kunnen dan ook lezers hun plaats innemen.

Het auteurschap van een kunstkritiek ligt niet langer bij de criticus. De filmische enscenering door Filip Tielens en Bregt van Wijnendaele van de twee dialogen over Angst bepaalt mede de werking van de gevoerde dialoog. Al was het maar omdat de politica op een klassieke salonstoel mocht plaatsnemen en de theatermaker op  een houten bank, cola en lege glazen naast hem.

 

[Volledig...]

Medium.com is een nieuw platform voor het online publiceren van verhalen, ontwikkeld door de makers van Blogger en Twitter. Het onderscheidt zich door de commentaarfunctie: het is mogelijk per alinea opmerkingen te plaatsen. Deze opmerkingen worden in de marge van betreffende alinea weergegeven als zijnoten. Gericht commentaar, in de juiste context.

_______

Voorbeeld: commentaar op alineaniveau bij artikelen op Medium.com

_______

Om een opmerking te plaatsen, dien je in te loggen met je twitteraccount. Desgewenst kun je zelfs een specifiek woord of zinsnede markeren, waar de opmerking naar verwijst. Commentatoren kunnen ook op elkaar reageren en zo een discussie starten. De auteur van het artikel bepaalt uiteindelijk welk commentaar zichtbaar is: inhoudelijke opmerkingen bijvoorbeeld wel en tips over spelfouten niet. Lees meer: ‘Why Medium Notes Are Different and How to Use Them Well‘.

[Volledig...]